فرآیند زایمان را از زمانی که مادر برای تولد نوزاد خود به بیمارستان مراجعه می کند تا زمانی که از بیمارستان ترخیص می شود، می توان به چهار مرحله تقسیم کرد. این مراحل شامل مرحله ی آمادگی پیش از زایمان، مرحله ی زایمان، مرحله ی بهبودی پس از زایمان و مرحله ی بستری پس از زایمان است.

مادر در هر یک از این مراحل نیازمند تسهیلات خاصی متناسب با شرایط خواهد بود. برنامه ریزی بخش زایمان در گذشته به گونه ای بود که مادر پس از پذیرش در بخش مراحل فوق را در فضاهای مجزا سپری می کرد که به دلایلی که در ادامه خواهد آمد، این روش مناسب نمی باشد.

در روش نوین با ترکیب این فضاهای عملکردی تلاش می شود شرایطی ایجاد شود که با سپری شدن تمامی مراحل در یک فضا، روند زایمان برای مادر تجربه ای آسوده تر بوده و خطرات ناشی از نقل و انتقال ها و ... به کمترین حد ممکن برسد.

طراحی بر مبنای روش سنتی

در این روش برنامه ریزی عملکردی، مادر پس از پذیرش در بخش و تعویض لباس دوره ی فعال درد زایمان خود را در اتاقی موسوم به اتاق آمادگی (درد) سپری می نماید و با سپری شدن این فاز و ورود به فاز زایمانی، به اتاق زایمان منتقل می گردد. پس از انجام زایمان در اتاق زایمان، برای اطمینان کامل از سلامت، مدت کوتاهی در اتاق بهبودی پس از زایمان (ریکاوری) تحت نظر قرار می گیرد.

پس از این مرحله، مادر از این بخش ترخیص شده و در بخش بستری زنان و زایمان بستری می شود.

این روش به دلیل تقسیم فرآیند زایمان به سه مرحله، در مقایسه با سایر روش ها، پاسخ گوی شمار بیشتری از مادران مراجعه کننده است. در مناطقی که رشد جمعیت و شمار زایمان سالیانه بسیار زیاد است، استفاده از این روش بیشتر می باشد. طراحی بخش زایمان به روش سنتی به دلیل کمتر بودن مساحت زیربنا و تعداد کمتر تجهیزات پزشکی در بخش، از نظر اقتصادی به صرفه تر از روش های دیگر است. ولی با توجه به نامساعد بودن وضعیت عمومی مادران و نامناسب بودن جابجایی آن ها، این روش برنامه ریزی برای مادران مطلوب نیست. برنامه ریزی شیوه ی سنتی روش متداول در کشور بوده است. با توجه به سیاست گذاری های جدید در این زمینه، برای آسایش روانی و جسمی مادران و نوزادان اکیدا توصیه می شود که برنامه ریزی به شکل سنتی صورت نگیرد.

طراحی بر مبنای روش ترکیبی (LDR و LDRP)

دراین روش همان طور که گفته شد با ترکیب فضاهای عملکردی مرتبط، فرآیند زایمان بسیار آسان تر می شود. ترکیب فضاهای عملکردی به سه حالت امکان پذیر است:

1. ترکیب فضاهای مربوط به مراحل درد و زایمان (LD)
2. ترکیب فضاهای مربوط به مراحل درد، زایمان و بهبودی پس از زایمان (LDR)
3. ترکیب فضاهای مربوط به مراحل درد، زایمان، بهبودی پس از زایمان و بستری پس از زایمان (LDRP)

روش LD که از روش سنتی مناسب تر است در برخی بیمارستان های دنیا به کار گرفته شده است، اما امروزه روشی که بیشترین کارایی را داشته و در سطح جهان گسترش روزافزونی دارد و از سایر روش ها مناسب تر است روش LDR می باشد.
در روش LDR، مادر پس از پذیرش در بخش زایمان، وارد اتاقی موسوم به اتاق LDR شده و بعد از تعویض لباس، مراحل آمادگی پیش از زایمان(درد)، زایمان و بهبودی پس از زایمان (ریکاوری) را در همین اتاق سپری می کند. در این روش علاوه بر این که جابجایی مادر به حداقل می رسد، حریم شخصی او نیز به شکل مناسب تری حفظ می شود؛ چرا که ممکن است حرکت در راهروهای بخش از اتاق آمادگی به زایمان و از آنجا به اتاق بهبودی برای مادر ناخوشایند باشد. علاوه بر این، اتاق های LDR می توانند به گونه ای طراحی و تجهیزات شوند که محیطی با آسایش روانی برای مادر به وجود بیاورند به طوری که مادر با برقراری رابطه ی مناسب با فضا، احساس امنیت بیشتری داشته باشد. توجه به این نکته ضروری است که زایمان بخش از روند طبیعی زندگی زنان است و به طور معمول مادران برای انجام زایمان با سلامت کامل به بخش مراجعه می نمایند، به همین جهت توصیه می شود طراحی فضاهای بخش زایمان در مجموع به گونه ای باشد که روحیه ی بیماری را به مادر القا نکرده و خللی در آسایش روانی او ایجاد ننماید. در همین راستا طراحی فضاهایی همگون با فضاهای مسکونی در ایجاد محیطی آرامش بخش برای مادر بسیار مفید خواهد بود و عزت نفس وی پاس داشته می شود. روش های ترکیبی (LDR و LDRP) نسبت به روش سنتی قابلیت بیشتری برای ایجاد چنین محیطی دارند.

لازم به ذکر است ترکیب فضای عملکردی این فعالیت ها، امکان حضور همسر را در کنار مادر فراهم می آورد. در روش LDRP علاوه بر موارد ذکر شده، مادر مرحله بستری پس از زایمان را نیز در همان اتاق سپری می کند مدت زمان اشغال اتاق LDRP به طور متوسط به دو روز کامل هم می رسد. بنابراین با توجه به تعداد مراجعین در بسیاری از بیمارستان های کشور، نیاز به در نظر گرفتن تعداد زیادی اتاق (LDRP) وجود خواهد داشت که به دلیل رشد جمعیتی و میزان موالید سالیانه کشوری، این روش نسبت به روش سنتی و روش LDR مقرون به صرفه نبوده و تا حد زیادی قابل اجرا نمی باشد.

:: منبع : سایت بیمارستان برزویه ::